Kortademigheid / Dyspneu / Benauwdheid

Benauwdheid, kortademigheid, ademnood en luchthonger zijn verschillende benamingen voor een (zeer) beangstigend gevoel van ‘luchttekort’. De medische benaming voor kortademigheid is dyspneu. Kortademigheid wordt vaak ervaren als een zeer bedreigend gevoelen kan vele oorzaken hebben. Er kan kortademigheid ontstaan na inspanning (dyspneu d’effort) of kortademigheid in rust (dyspneu de repos)

Acute kortademigheid;
Kenmerkt zich door het plotselinge ( ‘van het ene op het andere moment’ of binnen enkele uren) ontstaan van de klacht.

Langzaam toenemende kortademigheid;
Ontwikkelt zich over een langere periode van bijv. enkele weken, maanden of zelfs jaren.

Cliënten omschrijven de kortademigheid vaak op verschillende manieren;
Bandgevoel om de borst, drukgevoel op de borst, niet achter de adem kunnen komen of niet kunnen doorzuchten, snel buiten adem zijn of een gevoel van zuurstof tekort.

Mogelijke oorzaken van benauwdheid/kortademigheid;
Astma/COPD
Aandoening van de luchtwegen en longen, toestand kan snel verslechteren. Wanneer de kortademigheid toeneemt of de gebruikelijke verlichting van klachten door medicatie uitblijft, is spoed geboden.

Astma Cardiale
Ernstig acuut hartfalen. De cliënt is zeer benauwd, rochelt, heeft het gevoel te stikken. Kan cyanotisch zijn. Oorzaak: toename van bestaand hartfalen, soms een ritmestoornis of hartinfarct.

Hartfalen
Verminderde pompfunctie van het hart. Leidt tot een verminderde inspanningstolerantie, dus tijdens inspanning snel moe en kortademig. Andere symptomen: dikke enkels, benauwdheid tijdens plat liggen en ‘s nachts vaak plassen.

Stridor
Is altijd inspiratoir (bij de inademing).Inspiratoirestridor wijst op een vernauwing van de bovenste luchtwegen door een vreemd voorwerp (brok eten, gebit) in de keel of in de luchtpijp of op een sterke zwelling of tumor van de weefsels in de keel. Ook kan het worden veroorzaakt door ‘n tweezijdige stembandverlamming

Epiglottis
Ontsteking van het strotklepje; de cliënt is ziek en zwak. Vaak is bij het inademen een gepiep hoorbaar. Andere symptomen zijn: een kersenrode zwelling achter in de keel, moeite met slikken, kwijlen, niet drinken. De cliënt zit het liefst voorovergebogen.

Hyperventilatie
Bij angst en spanning kan de ademhaling te snel of te diep zijn. De ademhaling is van slag, vaak zonder dat iemand het beseft. De persoon zit in een stoel, maar ademt alsof hij een marathon loopt. Hyperventilatie leidt vaak tot paniek/onwel voelen, soms zelfs tot bewusteloosheid. Het is meestal ongevaarlijk maar kan bij een eerste aanval een ernstig symptoom zijn van een hartinfarct of een longembolie.

Longembolie
Stolsel in longvaten. Doorgaans met kortademigheid en pijn verbonden aan de ademhaling. Risico factoren: operatie, langdurige bedrust, eerdere trombose.

Pneumonie
Gaat meestal gepaard met koorts. Kan pijn geven als dit samengaat met irritatie van de longbladen (pleuritis).

Sluiten

Kortademigheid wordt gebruikt voor verscheidene klachten. De ernst bepaalt de urgentie. Kortademigheid is een symptoom voor allerlei ziekten en/of aandoeningen. Belangrijk is te weten wat men bedoelt met kortademigheid. Een normale ademfrequentie is 15 x per minuut.

  • bewusteloosheid
  • hevige benauwdheid (ademfrequentie > 30/min.) die snel verergert
  • blauwe verkleuring in het gezicht of extremiteiten
  • pijn op de borst
  • hoge koorts (temperatuur > 40° C)
  • dreigende shock (dalende bloeddruk, stijgende pols)
  • COPD/Astma niet reagerend op medicatie
  • indien er sprake is van een trauma, verslikken, iets in de keel, allergische reactie , saturatie < 90%
  • geleidelijke verslechtering (toename benauwdheid, toename koorts)
  • toename onrust/verwardheid
  • onvoldoende reactie op toegediende medicatie en ondernomen maatregelen
  • saturatie <92%
  • evaluatie van medicatie en instellen op nieuwe of onderhoudsmedicatie
  • in kaart brengen van aanleiding/oorzaak van hyperventilatie

Vragen

  1. Is cliënt bij bewustzijn?
  2. Wat is de bloeddruk, pols, ademfrequentie, saturatie en eventueel temperatuur?
  3. Hoe is de ademhaling (zacht, kreunend, hoorbaar bij in-of uitademing, adequaat)? Is er sprake van blauwverkleuring lippen / vingers? Kan cliënt platliggen, hele zinnen zeggen?
  4. Wanneer zijn de klachten begonnen en was dit geleidelijk of acuut?
  5. Hoe is het gedrag (rustig, onrustig, lijkt cliënt te stikken)?
  6. Zijn er andere klachten: pijn op de borst, pijn vastzittend aan de ademhaling, hoesten (productief/droog) koorts, kenmerken van een allergische reactie, ongeval, iets in de keel, verslikt?
  7. Is cliënt bekend met COPD/Astma, hartfalen of hyperventilatie?
  8. Welke medicijnen gebruikt cliënt?
  9. Welke afspraken zijn er gemaakt over medische behandelingen bij deze cliënt?

Advies

  1. Zet cliënt rechtop in bed of op een stoel of rand van het bed met ondersteuning van het bovenlichaam door bijvoorbeeld een nachtkastje.
  2. Controleer pols, bloeddruk, temperatuur, ademfrequentie en saturatie.
  3. Streefwaarde tussen 90 en 95%, bij lagere saturatie 1 liter O2 starten en daarna overleg arts, tenzij andere afspraken hierover gemaakt zijn door behandelend arts
  4. Geef de zo nodig voorgeschreven medicatie zoals extra luchtwegverwijder.
  5. Overleg met arts bij onvoldoende effect van extra medicatie en/of verergering of eerste keer klachten.

Bij angst en hyperventilatie

  1. Stel de cliënt gerust en laat cliënt rustig ademen, drie seconden in en zes seconden uit.
  2. Probeer samen met de cliënt het ademhalingspatroon onder controle te krijgen door mogelijk een ontspanningsoefening te doen of cliënt af te leiden met een bezigheid.
  3. Informeer naar de oorzaak die de klachten mogelijk hebben uitgelokt.
  4. Bij aanhoudende klachten overleg arts, geen zonodig oxazepam, tenzij dit reeds is afgesproken door behandelende arts. Bij onvoldoende of geen effect: overleg arts.

NB: Blazen in een zakje is achterhaald en werkt niet!
Zuurstof geven heeft bij hyperventilatie een averechts effect!
Tip: verwijder eerst eventuele nagellak voor meten van de saturatie. Dit beïnvloed namelijk de meting.

Achtergrondinformatie

© 2020 Archipel Zorggroep (Verpleegkundige Triage) - Forever happy online with a GraagGoedOnline.nl cloud website or webshop - Sitemap